Antyczne dzieje

animizm uznawanie wszystkich rzeczy lub zjawisk przyrody za uduchowione albo za wytwory istot obdarzonych duszą. A. leży u podstaw wierzeń religijnych i cechuje religie pierwotne. W religii greckiej a. wyrażał się głównie w ożywieniu i ubóstwieniu zjawisk przyrody: rzek, źródeł,”drzew itd. Wybitnie animistyczna była religia starorzymska, zanim nie uległa wpływom antropomorficznej religii etruskiej, a potem greckiej. W okresie królewskim zajmowali się Rzymianie głównie rolnictwem i zapełnili świat niezwykle wielką liczbą bóstw opiekujących się nawet najmniejszym procesem zachodzącym w przyrodzie i najdrobniejszą czynnością związaną z uprawą roli. Tak np. każdą z czynności zachodzących przy zaoraniu nowego pola opiekuje się osobne bóstwo. Rzymianie modlą się wtedy do Vervactora, Redaratora i Obaratora. Kiedy się mierzwi pole, trzeba zaklinać Sterculiniusa, kiedy się sieje-Satumusa i boginię Semonię, kiedy zboże, wykluwa się pod ziemią – boginię Seję, kiedy wschodzi-boginię Segetię. Przed chwastami broni bóstwo Runcinator, przed rdzą bóstwo Robigo. Zboże dojrzewa za sprawą boga Lacturnusa, a kwitnie dzięki Florze, nad żniwem czuwa Messis. Domem opiekują się Penaty, bogowie spiżami, oraz Lary; drzwi pilnuje Janus, ogniska domowego Westa; pieczę nad rozdrożem mają Lares compitales, którym na rozdrożach budowano kapliczki sacella (zob. Arvales fratres).

Androstenes (Antrosthenes) 1. syn Kallistra-tosa z Tazos, brał udział w wyprawach Aleksandra W. i napisał dzieło pt. Pardplus tes Indikts (Podróż morska dokoła Indii), z którego zachowały się fragmenty. 2. macedoński komendant Koryntu, który w r. 198 p.n.e. w drugiej wojnie macedońskiej bronił miasta przed Achajami. 3. rzeźbiarz ateński (prawdopodobnie IV w.

p.n.e.), który ukończył zaczęty przez Praksjasa fronton świątyni delfickiej.

Androtion (TV w. p.n.e.) syn Androna z Gar-gettos, jednego z 400 oligarchów, czynny polityk ateński. Napisał na wygnaniu historię Attyki Atthis, sięgającą co najmniej do r. 346 p.n.e., która prawdopodobnie stanowiła jedno ze źródeł Ustroju politycznego Aten Arystotelesa.

angaria łac. (wyraz pochodzenia perskiego) w okresie cesarstwa ciążący na mieszkańcach prowincji obowiązek dostarczania środków transportowych dla przewożenia poczty państwowej. Wolni od tego obowiązku byli senatorowie, lekarze i wyżsi urzędnicy. Wyraz ten stał się określeniem dla najgorszego ucisku.

angarius łac. posłaniec konny używany do rozwożenia korespondencji w imperium rzymskim. Instytucja takich posłańców została oparta na wzorach perskich (zob. angaria).

Andronikos 1. A. z Rodos, perypatetyk (I w. p.n.e.), dziesiąty scholarcha po Arystotelesie. Za jego dyrekcji szkoła rozpoczęła działalność filologiczną. Miał on odmienny niż Arystoteles pogląd na duszę, którą-wraz ze stoikami- pojmował materialistycznie jako produkt organiczny. Wydał w krytycznym’opracowaniu i z komentarzami pisma Arystotelesa i Teofrasta. Uporządkował również bibliotekę Arystotelesa, nabytą w swoim czasie przez Apellikona i przewiezioną do Rzymu przez Sullę jako łup wojenny. W tej pracy uczestniczył również Tyrannion (zob.). 2. A. z Kyrros w Syrii (I w. p.n.e.), budowniczy słynnej ateńskiej Wieży Wiatrów. 3. (Flarius Andronicus) rzeźbiarz z Afrodyzji w Karu, z okresu Hadriana.

andronitis (gr. andronitis) część domu greckiego przeznaczona wyłącznie dla mężczyzn. Był to perystyl, dokoła którego znajdowała się jadalnia i biblioteka. Kobiecą część domu stanowiła gynafkonitis (zob. gineceuni).

Andros dziś Andro, wyspa na Morzu Egejskim (należąca do grupy Cyklad) na północo-wschód od Eubci, z głównym miastem tejże nazwy. Skolonizowana przez Jończyków, w wojnach perskich brała udział po stronie Persów m. in. w bitwie pod Salaminą. W r. 133 p.n.e. została podbita przez Rzymian. Zachowały się ruiny słynnej świątyni Dionizosa.

Andromacha (gr. Anfromdche) mit. córka Etiona, króla Tebe w Cylicji, żona Hektora (zob.), jedna z bohaterek Iliady. Po zburzeniu Troi przypadła jako łup Neoptolemosowi, synowi Achillesa. Miała z nim trzech synów, m. in. Pergamosa, z którym po śmierci męża wróciła do Azji. Pergamos założył tam miasto, nazwane od jego imienia Pergamon. A. jest bohaterką wielu tragedii, m. in. Eurypidesa, Enniusza i Racine’a.

Andromachos 1. A. z Krety lekarz przyboczny Nerona, wynalazł środek przeciwko jadom zwierzęcym i opisał sposób jego przyrządzania w 174 wierszach elegijnych pt. Peri fdrmakon skeuastas (O przyrządzaniu leków) zachowanych u Galena. 2. A. Młodszy, syn poprzedniego, również lekarz, autor dzieła farmaceutycznego Perl fdr-makSn skeuasfas (O przyrządzaniu leków), które Galen krytykował, lecz które w dużej mierze wykorzystał.

Andromeda (gr. Andromedę) mit. córka króla Etiopii Kefeusa i Kasjopei. Według wyroczni miała być rzucona na pożarcie potworowi morskiemu, który zagrażał jej rodzinnemu krajowi. Przykutą do skały ocalił Perseusz (zob.) i pojął za żonę. Po śmierci została zamieniona przez Atenę w gwiazdę i umieszczona na niebie w pobliżu Perseusza i Kasjopei. Jest bohaterką tragedii Sofoklesa, Eurypidesa, Comeille’a.

Androkles 1. syn Fintasa, brat króla messeńskiego Antiocha (VIII w. p.n.e.), z którym wspólnie sprawował rządy w Messenii w czasie pierwszego zatargu ze Spartą. 2. wnuk poprzedniego (VII w. p.n.e.), czczony w tradycji messeńskiej jako nieustraszony bohater drugiej wojny messeńskiej. 3. przywódca polityczny w Atenach, działał w drugim okresie wojny peloponeskiej;

był zaciekłym przeciwnikiem /Alkibiadesa. Został zamordowany przez stronnictwo oligarchiczne.

Androklos 1. syn Kodrosa, króla ateńskiego, założyciel Efezu. Z zajętego obszaru wyparł Karyjczyków, Lelegów i Lidyjczyków. Zginął w zwycięskiej bitwie z Karyjczykami. Wystawiono mu pomnik w Efezie i czczono jako bohatera. 2. niewolnik rzymski z czasów Tyberiusza, znany -z opowieści Aulusa Geliusza. Za karę, że uciekł od swego pana, został rzucony na pożarcie dzikim zwierzętom na arenie. Poznał go i oszczędził lew, któremu niegdyś na pustyni wyciągnął kolec z łapy. A. jest bohaterem sztuki Bernarda Shawa Androkles i lew (Androcles and Holi).